اصول طراحی و جانمایی دیگ بخار
یکی از مهم ترین کارها در موتورخانه اصول طراحی و جانمایی دیگ بخار و دیگ آب گرم است. در این مقاله این مسئله را مورد بحث و بررسی قرار می دهیم.
اصول جانمایی دیگ بخار موتورخانه
دیگ بخار معمولاً در فضایی به نام موتورخانه نصب میشود. موتورخانه باید شرایط زیر را داشته باشد :
فاصله ایمن از فضاهای مسکونی : موتورخانه بهتر است در زیرزمین یا بخشی جدا از فضای اصلی ساختمان قرار گیرد تا سر و صدا ، لرزش و گرمای حاصل از دیگ بخار مزاحمتی برای ساکنان ایجاد نکند .
دسترسی آسان : مسیر ورود و خروج دیگ و تجهیزات جانبی باید به گونه ای طراحی شود که هنگام تعمیرات و جابجایی دستگاه مشکلی ایجاد نشود .
تهویه مناسب : بخار و گازهای حاصل از احتراق باید بهخوبی از محیط خارج شوند . نبود تهویه می تواند باعث تجمع گازهای سمی مانند CO شود .

فاصله امن مورد نیاز
چنانچه دریچه آدم رو دیگ یکپارچه بر روی پوسته بالای آن وجود نداشته باشد و ظرفیتی بین مقادیر Kcal/h 1250000 ، Btu/h 5000000 داشته باشد حداقل فاصله قسمت بالای آن با سقف cm 60 است و نباید از این مقدار کمتر باشد.
چنانچه دریچه آدم رو دیگ آبگرم یکپارچه بر روی پوسته بالای آن قرار گرفته باشد ، و با ظرفیت مشابه مقادیر مندرج در بند 1 ، نباید فاصله آن از سقف کمتر از cm90 باشد.
اگر ظرفیت دیگ آبگرم پرفشار بیشتر از یکی از مقادیر مندرج در بند 1 باشد فاصله بالای آن از سقف نباید کمتراز cm 90 باشد.
فاصله بالای دیگ آبگرم ، با ظرفیتی بیشتراز یکی از مقادیر مندرج در بند 1 از سقف نباید کمتراز cm 90 باشد.
محل نصب مخزن انبساط باید وضعیت پایداری داشته باشد و به کمک پایه، آویز و بست هایی مناسب، به اجزاء ساختمان متصل شود.

ابعاد و جانمایی داخلی موتورخانه
برای جانمایی دیگ بخار، ابعاد موتورخانه باید متناسب با اندازه دیگ و تجهیزات جانبی مانند مشعل ، پمپها ، سیستم کنترل و لولهکشی ها باشد .
فاصله از دیوارها : دیگ بخار باید حداقل یک متر از دیوارها فاصله داشته باشد تا امکان سرویس و بازرسی فراهم شود .
ارتفاع سقف: ارتفاع موتورخانه باید بهاندازهای باشد که نصب دودکش، لولهکشی و تهویه بهراحتی انجام شود .
محل استقرار تجهیزات جانبی : پمپهای تغذیه آب ، مخزن سوخت و تابلو برق باید در نزدیکی دیگ نصب شوند ، اما فاصلهای ایمن برای جلوگیری از انتقال حرارت و خطر آتشسوزی در نظر گرفته شود .
فوندانسیون و زیرسازی دیگ بخار
ابعاد فوندانسیون : باید کمی بزرگتر از پایههای دیگ طراحی شود تا پایداری کافی فراهم کند .
جدا بودن از کف اصلی : بهتر است فوندانسیون کمی بالاتر از سطح کف موتورخانه ساخته شود تا از انتقال رطوبت به دیگ جلوگیری کند .
دیگ بخار به دلیل وزن زیاد نیاز به فوندانسیون محکم دارد .
جنس فوندانسیون: معمولاً از بتن مسلح با عیار بالا ساخته میشود تا مقاومت لازم در برابر وزن و ارتعاش را داشته باشد .

ایمنی در طراحی و جانمایی
نصب تجهیزات ایمنی : شیر اطمینان ، فشارسنج ، ترموستات و سیستم قطع اضطراری باید به طور استاندارد نصب شوند .
فاصله از مواد اشتعالزا : موتورخانه باید عاری از هرگونه مواد قابل اشتعال مانند بنزین یا چوب باشد .
سیستم اعلام و اطفاء حریق : وجود کپسول آتشنشانی CO₂ یا پودر خشک الزامی است . در ساختمان های بزرگ بهتر است موتورخانه مجهز به سیستم اعلام و اطفاء حریق خودکار باشد .
دسترسی به خروج اضطراری : موتورخانه باید دارای در خروجی ایمن باشد تا در مواقع حادثه ، اپراتور بتواند سریعاً از محیط خارج شود .
مسیر لولهکشی و اتصالات
لولههای بخار، آب تغذیه و سوخت باید بهصورت اصولی طراحی و نصب شوند :
عایقکاری : لولههای بخار باید عایقکاری شوند تا از هدررفت انرژی و ایجاد خطر سوختگی جلوگیری شود .
شیببندی : لوله های بخار و کندانس باید دارای شیب مناسب برای تخلیه آب باشند .
اتصالات استاندارد : استفاده از شیرآلات و فلنج های استاندارد باعث افزایش عمر سیستم و کاهش نشتی می شود .
ملاحظات بهرهبرداری و نگهداری
برنامه سرویس دوره ای : جانمایی باید بهگونه ای باشد که بازدید و سرویس های دورهای به راحتی انجام شود .
فضای کافی برای اپراتور: محل استقرار دیگ باید به گونه ای باشد که اپراتور بتواند به راحتی به تجهیزات دسترسی داشته باشد .
روشنایی مناسب : وجود نور کافی در موتورخانه برای افزایش ایمنی و سهولت در کار ضروری است .
نتیجه گیری : اصول طراحی و جانمایی دیگ بخار
اصول طراحی و جانمایی دیگ بخار در ساختمان ها نقش مهمی در افزایش راندمان ، طول عمر تجهیزات و ایمنی دارد . انتخاب مکان مناسب برای موتورخانه، طراحی فوندانسیون مقاوم ، رعایت فاصلههای استاندارد، نصب سیستم های تهویه و دودکش ، و توجه به الزامات ایمنی از مهمترین نکاتی هستند که باید در نظر گرفته شوند . اگر این اصول از همان ابتدا رعایت شوند ، هزینه های تعمیر و نگهداری کاهش یافته و بهره برداری از دیگ بخار با حداکثر ایمنی و بازده همراه خواهد بود .